Ontwrichtende geestkracht

Door Jan Oegema   

duif_8

Het christendom heeft nooit goed raad geweten met de Heilige Geest, schrijft Jan Oegema in Trouw van het Pinksterweekend. Oegema schrijft in dat artikel over de Heilige Geest als Ontwrichter:

“Deze Geestkracht neemt weg, maakt onzeker, verbrijzelt onze beelden. Hij belichaamt de kracht in de drie-ene God waarmee die god zichzelf als het ware onderuit haalt, ondermijnt, zich laat kennen als altijd weer anders. De Heilige Geest belichaamt  zo het wonderlijke maar ook pijnlijke proces van metamorfose, van verandering. Het proces waaraan alles wat ademt en leeft onderworpen is. Niets is ooit nieuw, niets ooit hetzelfde.

Stephen Langton schreef in de dertiende eeuw het gebed dat begint met de woorden: ‘Veni Sancte Spiritus’, Kom Heilige Geest. Het is een van de weinige gebeden gericht aan de Heilige Geest. Het is uniek, omdat het de verborgen functie van de Heilige Geest aan het licht brengt, die van Ontwrichter: ,,Reinig wat vuil is, besproei wat verdord is, genees wat gewond is. Maak soepel wat verstard is, verwarm wat verkild is”. Vooral dat ene zinnetje maakt indruk: flecte quod[est] rigidum, maak soepel wat verstard is. Flecte kun je ook vertalen als ‘buig’. Buig wat verhard is, versteend, verbeend is. Je hoort de botten kraken.

Zacht worden doet pijn. Het is nooit gemakkelijk om stellige opvattingen en zekerheden prijs te geven, ongeacht de richting waarin  je je beweegt – naar een geloof, of van een geloof af. Dat is nooit relevant, voor de God van tijd, van metamorfose, van bewustzijn. Wij doen aan godsdienst, religie, kunst, humanisme, Zeeuws atheïsme, mindfullness – hij niet. Nooit voor lang in elk geval, hij haalt er zijn schouder over op.

De God van metamorfose wil dat we ons openstellen en hardheid verliezen, dat we doordringbaar worden en ons vullen met wereld, en met het lijden van de wereld. De enig ware mens is de kwetsbare mens hij die zich zijn weten laat afnemen om zich te laten raken door de nood.

Hij ontwricht, opdat wij de onschuld hervinden. Welke onschuld? Die van de leegte, waarbinnen we mogelijkheid zijn en ons intrinsiek verbonden weten met al diegenen die net als wij slachtoffer zijn van onze hechting aan opvattingen en zekerheden, inclusief onze geloofsopvattingen en geloofszekerheden. Die wens wordt afgesmeekt in het Veni Sancte Spiritus met de woorden: ,,Zonder uw goddelijke macht is er niets in de mens, is er niets onschuldigs.’’

 

De bovenstaande tekst bestaat uit fragmenten van het artikel ‘De trage troost van de ontwrichter’ van Jan Oegema in de bijlage Letter&Geest van Trouw van zaterdag 22 mei. Jan Oegema is uitgever en publicist. Vorig jaar verscheen van hem: “Ziek van de zee. Paul van Ostaijen en de mystiek” (Uitgeverij Huis Clos).
Een vertaling van de hymne Veni, Sancte Spiritus is te vinden in het Liedboek voor de Kerken: Gezang 238.